Fotografie en privacy: Een kwestie van recht?

Geplaatst: 23 maart 2011 in De basis van fotografie

Nu de lente is begonnen vullen de straten, parken en terrassen zich met veel blije gezichten. Mooi materiaal voor de straatfotograaf. Maar mag je zomaar elke hardloper in het park fotograferen? En kan je dat beeld dan aan een krant verkopen?

Een park is een openbare ruimte, pleinen, markten en straten ook. Dat betekent dat je daar vrij rond mag lopen, maar het betekent ook dat je daar als fotograaf los mag gaan met je camera. Dat straatfotografie voor conflicten kan zorgen, weten we uit de verhalen van fotografen die slaags raakten met de plaatselijke politie. Toen al rees de vraag hoever je als fotograaf mag gaan.

Nu maken ook toevallige voorbijgangers bezwaar tegen beelden die van hun op straat zijn geschoten. We kijken naar de stand van zaken van portretrecht en naar de gevolgen van juridische en morele bezwaren.

Gelukkig getrouwd in echtscheidingscafé

Het zijn niet meer alleen de autoriteiten die moeite hebben met fotografen die alles zomaar mogen vastleggen. Ook de mensen die, vaak zonder het zelf te weten, in het openbaar gefotografeerd worden lijken niet altijd even blij te zijn. Want hoe leuk het ook kan zijn om jezelf in een krant of tijdschrift te zien, de context waarin de foto staat maakt wel wat uit.

Dat merkte de Volkskrant die in korte tijd drie klachten ontving van personen die op een in de krant gepubliceerde foto voorkomen. Het ging om een artikel over met hiv besmette en drugsverslaafde zwangere vrouwen, een stuk over een echtscheidingscafé en een verhaal over gokverslaving. In alle gevallen waren foto’s geplaatst waarop mensen voor kwamen die niets met het onderwerp te maken hebben.

Zorgeloos joggen?

Zonder het te weten werden de mensen ineens geassocieerd met hiv, drugs, huwelijks­problemen of een gokverslaving. Iets wat ze pas bij publicatie opmerkten. Dat dit soort zaken tot een rechtsgang kan leiden, is niet ondenkbaar. Een aantal jaar geleden hoopte een vrouw op die manier het gebruik van een foto te verbieden die een fotograaf van Hollands Hoogte van haar maakte toen ze achter een kinderwagen aan het joggen was. Ze vond dat er inbreuk was gedaan op haar privacy, maar de rechters deelden haar mening niet.

Terecht of niet? Moeten we ons neerleggen bij het feit dat als wij de voordeur achter ons dichtslaan we gebruikt mogen worden als model? De vraag is waar de grens ligt en bij wie de verantwoordelijkheid om over die grens te waken.

Redelijke privacyverwachting

Natuurlijk gelden er een aantal criteria waaraan het fotograferen en verspreiden van straatfoto’s moeten voldoen. Zo mogen ze alleen voor redactionele en niet voor commerciële doeleinden worden gebruikt en gelden er voor bekende personen andere regels.

Rechters en redacties van kranten beroepen zich bovendien op de regel dat een foto publicabel is als het bijdraagt aan de informatievoorziening. Dat is de regel waar de Nederlandse wetgeving vanuit gaat en daarmee lijkt de zaak afgedaan. Dat dit niet zo is, ontdekte Paul Geerts. Hij stuitte op een vrij onbekende uitspraak van Het Europees Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) die nog wel eens grote consequenties zou kunnen hebben.

Want, zo oordeelt het Hof, het gaat om de mate waarin de foto een bijdrage levert aan het algemene debat. Die bijdrage moet opwegen tegen een redelijke privacyverwachting die zowel bekende als onbekende mensen mogen hebben. De vraag is wat een redelijke privacyverwachting is, maar volgens Geerts is die bij onbekende mensen vaak groter dan bij bekende personen. Bovendien klinkt een bijdrage aan het publieke debat als een strengere eis dan informatievoorziening. Hoe zit dat met de joggende moeder, draagt haar foto bij aan het debat? En weegt die bijdrage dan op tegen haar privacyverwachting?

Publieke debat

Volgens Joost Becker, advocaat Intellectuele Eigendomsrecht en Internetrecht, kan deze door Geerts in kaart gebrachte maas in de wet ervoor zorgen dat foto’s van voorbijgangers toch verboden worden. Hij ziet namelijk niet in waarom een foto van een joggende moeder zou bijdragen aan het publieke debat. De vrouw zou dan in het gelijk gesteld kunnen worden en dat is volgens de advocaat niet zonder consequenties: ‘In dat geval heeft deze uitspraak van het EHRM zeer grote gevolgen voor publicaties van foto’s van toevallige voorbijgangers. Het betreft hier immers vrijwel altijd portretten van herkenbare personen, die in veel media (soms te pas en te onpas) worden gebruikt en gepubliceerd.’

Dat de visie van het Hof niet overeenkomt met die van de Nederlandse rechters blijkt wel uit het feit dat de joggende moeder niet in het gelijk gesteld is. Het grijze gebied blijft voorlopig dus gewoon bestaan.

Waardevolle beelden

Geen scherpe grens dus, en dat is misschien ook maar goed. Eenduidigheid en transparante regelgeving maakt dit soort kwesties dan wel duidelijk, de vraag is of het er leuker op wordt. Want hoewel de foto van de joggende moeder niet het meest memorabele beeld is, is genoeg straatfotografie dat wel. Denk aan fotografen als Martin Parr, het zou toch zonde zijn als hij zijn camera zou moeten opbergen.

Liever grijs

Het grijze gebied vooral lekker grijs houden is daarom zo gek nog niet. Toch zal er verantwoordelijkheid moeten worden genomen voordat de ingezonden brieven op redacties alleen nog maar bestaan uit dit soort klachten.

Thom Meens, ombudsman van de Volkskrant, schrijft op zijn VK-blog dat kranten inderdaad hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Ook hij lijkt geschrokken van de drie zaken waarmee de krant de afgelopen tijd mee te maken kreeg. Daarom stelt hij een nieuwe vuistregel voor: ‘om soortgelijke missers in de toekomst te voorkomen lijkt mij dat een eindredacteur zich afvraagt of hij zelf, of zijn familie, herkenbaar op de foto zou willen staan bij het artikel waar de foto bij moet worden geplaatst.’

Niet geschaad, niet geschonden

Een vraag die een eindredacteur, opzoek naar een sprekende foto voor bij zijn stuk, zichzelf wellicht niet altijd stelt. De vuistregel klinkt ook bijna te simpel om een oplossing te zijn en het is maar de vraag of het inderdaad dit soort onenigheid in de toekomst gaat voorkomen.

Toch is het het proberen waard in het streven naar een vruchtbaar grijs gebied waarbij de bewegingsvrijheid van fotografen niet teveel wordt geschaad en de privacy van voorbijgangers niet teveel geschonden.

(Bron: Digifotopro.nl)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s